Bước sang tháng 3-2026, một loạt chính sách pháp luật quan trọng đồng loạt có hiệu lực, mở ra nhiều thay đổi đáng chú ý trong quản lý nhà nước và đời sống kinh tế – xã hội.
Từ khung pháp lý lần đầu cho trí tuệ nhân tạo, cải cách mạnh mẽ thủ tục đầu tư, ưu tiên phục hồi doanh nghiệp, đến số hóa dữ liệu bất động sản, siết quản lý cư trú và tăng minh bạch quỹ từ thiện… các quy định mới được kỳ vọng vừa tăng kỷ cương, vừa tạo động lực phát triển và chuyển đổi số toàn diện.
Khung pháp lý toàn diện cho AI
Luật Trí tuệ nhân tạo gồm 8 chương, 35 điều, có hiệu lực từ ngày 1-3-2026.
Lần đầu tiên thiết lập khung pháp lý toàn diện về AI, thống nhất các khái niệm như hệ thống AI, nhà phát triển, nhà cung cấp và bên triển khai; xác lập nguyên tắc lấy con người làm trung tâm, bảo đảm quyền con người, quyền riêng tư và không thay thế trách nhiệm pháp lý của con người.
Luật quy định rõ các hành vi bị cấm như sử dụng AI để thao túng, lừa dối, gây hại xã hội hoặc xâm phạm dữ liệu, sở hữu trí tuệ… Đồng thời, phân loại hệ thống AI theo mức độ (thấp, trung bình, cao) rủi ro để áp dụng cơ chế quản lý phù hợp. Nội dung do AI tạo (âm thanh, hình ảnh, video) bắt buộc phải có dấu hiệu nhận biết nhằm bảo đảm minh bạch, tránh nhầm lẫn hoặc lừa dối người dùng.
Luật cũng thiết lập Cổng thông tin một cửa và Cơ sở dữ liệu quốc gia về AI để quản lý thống nhất; phân rõ trách nhiệm giữa nhà phát triển, cung cấp, triển khai, người sử dụng; có quy định xử lý vi phạm và bồi thường thiệt hại rõ ràng.
Bên cạnh yêu cầu kiểm soát, luật mở cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), ưu đãi phát triển, xác định hạ tầng AI là hạ tầng chiến lược, qua đó vừa bảo đảm an toàn, vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
Cắt giảm điều kiện, mở rộng tự do kinh doanh
Luật Đầu tư 2025: gồm 7 chương, 52 điều, có hiệu lực từ 1-3-2026. Luật mang nhiều thay đổi quan trọng nhằm cắt giảm thủ tục, mở rộng tự do kinh doanh và nâng cao tính minh bạch, linh hoạt cho nhà đầu tư. Trước hết, luật giảm mạnh số ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện (kinh doanh làm thủ tục về thuế; kinh doanh dịch vụ làm thủ tục hải quan; dịch vụ phụ trợ bảo hiểm; kinh doanh dịch vụ cho thuê lại lao động…), chuyển một số ngành từ cấp “cấp phép” sang “công bố và quản lý hậu kiểm” để rút ngắn thời gian và chi phí đầu vào cho doanh nghiệp. Nhà đầu tư nước ngoài được thành lập doanh nghiệp trước khi có dự án, miễn điều kiện phải có dự án trước khi thành lập công ty như trước đây.
Luật cũng làm rõ danh mục dự án phải chấp thuận chủ trương đầu tư và phân định thẩm quyền, giúp tăng tính minh bạch và dự đoán khi bắt đầu dự án.
Một số quy định cầu kỳ trước đây đã được đơn giản hóa: bỏ hai trường hợp trước đây phải điều chỉnh dự án đầu tư, giảm bớt thủ tục điều chỉnh không cần thiết, chỉ giữ lại 5 trường hợp doanh nghiệp phải điều chỉnh chủ trương đầu tư.
Luật mở rộng thủ tục đầu tư đặc biệt, cho phép dự án tại các khu ưu tiên (khu công nghiệp, xuất khẩu, công nghệ cao, công nghệ số tập trung, khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế…) thực hiện nhanh hơn với cam kết tuân thủ quy chuẩn thay vì nhiều giấy phép trước khi triển khai.
Đồng thời quy định nhà đầu tư được điều chỉnh tăng/giảm thời hạn hoạt động dự án trong quá trình thực hiện thay vì chỉ gia hạn cuối hạn như luật cũ.
Luật bãi bỏ thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư ra nước ngoài và chỉ giữ lại quy định đăng ký, giới hạn áp dụng theo quy định của Chính phủ; trong khi quy định chuyển nhượng dự án đầu tư được mở rộng áp dụng cho nhiều trường hợp dự án đã có quyết định/chứng nhận đầu tư, tạo thuận lợi hơn cho giao dịch chuyển nhượng dự án.
Siết bảo mật, mở rộng phạm vi bảo vệ
Luật Bảo vệ bí mật Nhà nước 2025: gồm 5 chương, 28 điều, có hiệu lực từ 1-3-2026. Luật mở rộng phạm vi bí mật nhà nước ở nhiều lĩnh vực như chính trị, quốc phòng – an ninh, đối ngoại, kinh tế, khoa học – công nghệ; đồng thời làm rõ phạm vi bảo vệ, bao gồm cả hệ thống, mạng liên lạc cơ yếu và công trình, hạ tầng quan trọng.
Luật bổ sung hành vi bị nghiêm cấm như sử dụng trí tuệ nhân tạo, công nghệ mới để xâm phạm bí mật Nhà nước; quy định rõ trách nhiệm của người chủ trì hội nghị, cuộc họp trong bảo vệ bí mật. Thời hạn bảo vệ bí mật phải được thể hiện cụ thể trên tài liệu, vật chứa bí mật và xác định rõ khi cơ quan, tổ chức khác sử dụng.
Luật cũng phân cấp thẩm quyền cho cấp xã trong việc cho phép sao, chụp tài liệu mật, tối mật theo quy định; đồng thời yêu cầu rà soát, đề xuất sửa đổi, bổ sung danh mục bí mật Nhà nước trước năm 2027 để phù hợp thực tiễn.
Ưu tiên phục hồi, hỗ trợ doanh nghiệp tái cơ cấu
Luật Phục hồi, phá sản 2025 gồm 8 chương 88 Điều, có hiệu lực từ 1-3-2026. Luật mở rộng phạm vi điều chỉnh và đổi tên để nhấn mạnh mục tiêu ưu tiên phục hồi doanh nghiệp.
Luật tách thủ tục phục hồi thành chế định độc lập với quy trình đầy đủ từ thụ lý đến giám sát thực hiện; hoàn thiện thẩm quyền của Tòa án, bảo đảm khách quan khi yêu cầu quản tài viên từ chối nếu có xung đột lợi ích và cho phép giải quyết trực tuyến để rút ngắn thời gian, chi phí.
Đáng chú ý, từ khi Tòa án thụ lý đơn yêu cầu phục hồi, doanh nghiệp, hợp tác xã được tạm dừng đóng vào quỹ hưu trí và tử tuất theo quy định về BHXH; thời gian tạm dừng tối đa 12 tháng theo Luật BHXH sửa đổi.
Siết kỷ cương, tăng giám sát quy hoạch
Luật Quy hoạch 2025: gồm 6 chương, 58 điều, có hiệu lực từ 1-3-2026. Luật quy định toàn diện hoạt động quy hoạch từ lập, thẩm định, phê duyệt, công bố, cung cấp thông tin đến đánh giá, điều chỉnh.
Hệ thống quy hoạch gồm: quy hoạch cấp quốc gia (quy hoạch tổng thể, không gian biển, sử dụng đất), quy hoạch vùng, quy hoạch tỉnh, quy hoạch chi tiết ngành và quy hoạch đô thị – nông thôn.
Thời kỳ quy hoạch theo chu kỳ 10 năm (từ năm có chữ số cuối là 1 đến năm có chữ số cuối là 0), tầm nhìn tối thiểu 30 năm để bảo đảm định hướng dài hạn; riêng quy hoạch đô thị, nông thôn thực hiện theo luật chuyên ngành.
Luật mở rộng cơ chế giám sát, tăng minh bạch và trách nhiệm giải trình: Quốc hội, HĐND giám sát theo thẩm quyền; MTTQ Việt Nam thực hiện phản biện xã hội; tổ chức, cá nhân được tham gia giám sát và tiếp cận thông tin theo quy định về dân chủ ở cơ sở và tiếp cận thông tin.
Các hành vi bị nghiêm cấm gồm: lập, thẩm định, điều chỉnh quy hoạch trái quy định; quy hoạch mang tính chỉ định sản phẩm, dịch vụ, nhà đầu tư; cản trở việc tham gia góp ý; cung cấp thông tin sai lệch, làm giả, tẩy xóa, hủy hoại tài liệu quy hoạch.
Luật điều chỉnh mang tính nguyên tắc chung đối với quy hoạch chi tiết ngành như yêu cầu, nguyên tắc, mối quan hệ với quy hoạch cấp trên, hồ sơ, công bố, lưu trữ – chia sẻ dữ liệu và đánh giá sự phù hợp của dự án đầu tư; còn nội dung cụ thể do luật chuyên ngành quy định. Quy hoạch chi tiết ngành được xác định là cụ thể hóa quy hoạch cấp quốc gia, vùng, tỉnh về phương án phát triển và phân bố không gian các ngành hạ tầng, tài nguyên; danh mục quy hoạch chi tiết ngành được sửa theo hướng xác định rõ quy hoạch được cụ thể hóa.
Đáng chú ý, nội dung quy hoạch vùng được rà soát, làm rõ hơn vai trò là cụ thể hóa định hướng phát triển và liên kết vùng, bảo đảm phát triển bền vững, tăng liên kết giữa các ngành và các địa phương trong phạm vi vùng.
Mỗi bất động sản có một mã định danh
Nghị định 357/2025 về xây dựng và quản lý hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu về nhà ở và thị trường bất động sản, có hiệu lực từ 1-3-2026.
Nghị định tạo bước chuyển lớn trong quản lý nhà ở và thị trường bất động sản bằng cách xây dựng hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu quốc gia thống nhất, minh bạch và cập nhật theo thời gian thực.
Theo đó, mỗi bất động sản, từ nhà ở riêng lẻ, căn hộ chung cư đến phần diện tích sàn trong các công trình sẽ được cấp một mã định danh điện tử duy nhất, tối đa 40 ký tự, làm “chứng minh thư” của tài sản trong toàn bộ vòng đời giao dịch, chuyển nhượng, thế chấp… giúp người dân và cơ quan quản lý tra cứu, truy xuất thông tin dễ dàng hơn.
Đối với nhà ở, mã định danh điện tử được cấu thành từ các thông tin cơ bản như: mã thửa đất, mã dự án hoặc công trình xây dựng, mã địa điểm (nếu có) và một dãy ký tự tự nhiên. Toàn bộ quá trình tạo lập mã được thực hiện tự động trên hệ thống dữ liệu quốc gia về nhà ở và thị trường bất động sản.
Hệ thống dữ liệu được quản lý tập trung và kết nối liên thông từ trung ương đến địa phương, do Bộ Xây dựng chủ trì xây dựng, với UBND tỉnh thu thập, cập nhật và khai thác dữ liệu địa phương, đồng thời kết nối với các cơ sở dữ liệu khác như đất đai, dân cư, doanh nghiệp và tài chính – ngân hàng.
Một điểm mới quan trọng là tất cả dữ liệu về nhà ở và thị trường bất động sản phải được cập nhật theo thời gian thực ngay khi phát sinh biến động, thông qua nền tảng API hoặc phần mềm của hệ thống dữ liệu, thay thế cơ chế gửi báo cáo định kỳ theo các khung thời hạn trước đây.
Quy định chặt chẽ về cư trú, mở rộng cấp số định danh
Nghị định 58/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định liên quan đến quy định điều kiện về an ninh, trật tự đối với một số ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện; quản lý và sử dụng con dấu; quản lý, sử dụng pháo; quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Cư trú, Luật Căn cước, có hiệu lực từ 15-3-2026.
Nghị định quy định nhiều điểm mới quan trọng. Trong đó, về cư trú, nghị định sửa đổi cách thức đăng ký thường trú, tạm trú cho người chưa thành niên, quy định rõ trách nhiệm của cha, mẹ hoặc người giám hộ trong việc kê khai và xác nhận thông tin, đồng thời yêu cầu trong vòng tối đa 60 ngày kể từ khi đăng ký khai sinh phải hoàn tất thủ tục đăng ký cư trú hoặc khai báo thông tin cư trú cho trẻ; riêng trẻ dưới 6 tuổi được đăng ký cư trú tại nơi thường trú của cha, mẹ hoặc người giám hộ mà không phải kiểm tra, xác minh điều kiện. Nghị định cũng điều chỉnh hồ sơ, thủ tục xóa đăng ký thường trú, tạm trú và bổ sung quy định nộp hồ sơ qua hình thức trực tuyến nhằm đơn giản hóa thủ tục.
Về số định danh, nghị định mở rộng cơ chế cấp số định danh cá nhân ngay từ khi đăng ký khai sinh cho cả trường hợp trẻ sinh ở nước ngoài được ghi vào sổ hộ tịch Việt Nam và tinh gọn quy trình thực hiện cấp, đổi, cấp lại thẻ căn cước theo hình thức trực tuyến.
Đáng chú ý trong lĩnh vực đầu tư kinh doanh có điều kiện, Nghị định 58/2026 cho phép tổ chức, doanh nghiệp thuộc Bộ Công an được nghiên cứu, sản xuất, xuất khẩu, nhập khẩu và cung cấp pháo hoa nổ, mở rộng so với quy định trước đây chỉ cho phép doanh nghiệp thuộc Bộ Quốc phòng thực hiện các hoạt động này.
Quỹ từ thiện phải công khai
Nghị định 03/2026 về tổ chức, hoạt động của quỹ xã hội, quỹ từ thiện, có hiệu lực từ ngày 1-3. Nghị định quy định quỹ xã hội, quỹ từ thiện có nghĩa vụ công khai các khoản đóng góp, tài sản đã tiếp nhận và kết quả sử dụng trên phương tiện thông tin đại chúng trước ngày 31-3 hằng năm.
Đồng thời, Quỹ hoạt động trong lĩnh vực nào thì chịu sự quản lý của cơ quan nhà nước về ngành, lĩnh vực đó và chỉ thực hiện tài trợ, hỗ trợ trong phạm vi hoạt động theo điều lệ, trừ trường hợp tham gia hỗ trợ khắc phục khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, hỏa hoạn, sự cố nghiêm trọng, khẩn cấp.
Nhiều chính sách mới khác cũng đồng loạt có hiệu lực từ tháng 3-2026
Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân gồm 5 chương, 45 điều, có hiệu lực từ ngày 1-3-2026;
Nghị định 336/2025 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động đường bộ, có hiệu lực từ ngày 1-3;
Nghị định 62/2026 quy định chi tiết thi hành Luật Điện lực về bảo vệ công trình điện lực và an toàn trong lĩnh vực điện lực, có hiệu lực từ ngày 1-3;
Nghị định 45/2026 quy định quản lý đầu tư ứng dụng công nghệ thông tin sử dụng nguồn vốn ngân sách Nhà nước, có hiệu lực từ ngày 1-3;
Nghị định 17/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 162/2018 quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hàng không dân dụng được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 123/2021 sửa đổi, bổ sung một số điều của các Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hàng hải; giao thông đường bộ, đường sắt; hàng không dân dụng và Nghị định 282/2025 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tệ nạn xã hội; phòng, chống bạo lực gia đình về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính, có hiệu lực từ ngày 1-3;
Nghị định 31/2026 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lưu trữ, có hiệu lực từ ngày 8-3;
Nghị định 47/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 138/2021 quy định về quản lý, bảo quản tang vật, phương tiện vi phạm hành chính bị tạm giữ, tịch thu và giấy phép, chứng chỉ hành nghề bị tạm giữ theo thủ tục hành chính, có hiệu lực từ ngày 15-3;
Nghị định 51/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 143/2013 quy định về bồi hoàn học bổng và chi phí đào tạo, có hiệu lực từ ngày 26-3.
Nguồn: https://plo.vn/chinh-sach-moi-co-hieu-luc-tu-thang-3-2026-post897072.html
